menu

Mondelinge geschiedenis van de Mijnstreek

Mijnwerkers die afdalen in de mijn van Zwartberg. Op de voorgrond een kolenwagentje.(1927) - Nels en Thill

 

Aantal interviews: 43

Aantal personen: 49

Gedetailleerdere beschrijving van het interview in de erfgoeddatabank:

erfgoedplus.be

Toegankelijkheid: contacteer erfgoedcelmijnerfgoed.be

Sinds haar ontstaan in 2007 heeft de Erfgoedcel heel wat projecten in en over de Mijnstreek opgestart of ondersteund. Als voorbereiding op een publicatie, een tentoonstelling of een ander erfgoedevenement werden niet zelden mondelinge bronnen verzameld. Stuk voor stuk interessante getuigenissen die een of meerdere aspecten van het verleden van de Belgisch Limburgse Mijnstreek belichten!

De teller staat ondertussen op meer dan 200 mondelinge bronnen!

 

Omdat we deze schat aan informatie niet verloren willen laten gaan (bijvoorbeeld voor wetenschappelijk onderzoek) zijn we momenteel druk bezig om deze bronnen via de bibliotheek van Genk te ontsluiten.

 

In een eerste fase zullen we de interviews beschikbaar stellen die wij zelf hebben laten opnemen, los van een project. Sinds 2011 laten we jaarlijks verschillende interviews afnemen van personen met een interessant verhaal.

 

In 2011 begon Erfgoedcel Mijn-Erfgoed met het afnemen van interviews uit de Mijnstreek. Die interviews zijn belangrijke getuigenissen van mensen op leeftijd die het gedeelde geheugen van de Limburgse Mijnstreek kunnen aanvullen. Deze getuigenissen worden niet via een project verzameld, maar leveren een waardevolle bijdrage aan het erfgoed in de Mijnstreek dat samen met de getuigen dreigt te verdwijnen.

Sinds 2011 werden elk jaar enkele mensen geïnterviewd. De teller staat intussen al op 43 interviews van 49 personen, goed voor zo’n 50 uur aan beeldmateriaal!

Expo Sluitertijd

 

Naar aanleiding van 100 jaar steenkoolproductie in de Limburgse Mijnstreek en 25 jaar sluiting van de laatste steenkoolmijn van de Benelux, werkte Erfgoedcel Mijn-Erfgoed in 2017, in samenwerking met persfotograaf Tony Van Galen, de rondreizende expo ‘Sluitertijd’ uit. Deze tentoonstelling, met een 35-tal foto’s van Tony Van Galen, geeft een sfeerbeeld van de periode van de mijnstakingen en -sluitingen van de jaren 1980 en 1990. Ook werden enkele interviews afgenomen van personen die op de foto’s stonden. 

Gevaert ont-wikkeld

Aantal interviews: 67

Drager: deels video, deels audio

Transcripties: ja

Delen van de interviews zijn ontsloten via

https://gevaert.dezuidrand.be

en de brochure  ‘Ik werkte bij Gevaert’.

De volledige interviews zijn niet ontsloten.

Het Gevaert project werd opgestart in 2016, in navolging van de zoektocht naar een gemeenschappelijk verleden (en identiteit) voor de Zuidrand. De impact van Agfa Gevaert op de streek was enorm. Doordat het archief van Gevaert werd overgeheveld naar het Fotomuseum Antwerpen, kon de Streekvereniging Zuidrand een samenwerking opzetten om dit stukje Zuidrand-geschiedenis vorm te geven. De verhuis van die collectie leidde tot het idee de objecten, archieven, foto’s, affiches, films, camera’s, etc. een stem te geven.

 

GEVAERT ONT-WIKKELD
 

In de zomer van 2018 filmden we, in samenwerking met de Kleine Expeditie, de maquette die gemaakt werd voor de Wereldexpo van 1958 en destijds in de schaduw van het Atomium stond te pronken.

Deze miniatuurweergave van de fabriek uit Mortsel was het startpunt van de virtuele toer “Gevaert ont-wikkeld”. Samen met de vrijwilligers en enkele oud-werknemers, brachten we de verschillende plaatsen op de maquette in kaart en werden de verhalen gelinkt aan de juiste locatie.

Het prachtige resultaat van deze samenwerking kan je via onderstaande link ontdekken.

 

gevaert.dezuidrand.be

PUBLICATIE “IK WERK(TE) BIJ GEVAERT”
 

Samen met tientallen vrijwilligers ging de Zuidrand op zoek naar verhalen over het werken bij Gevaert. Er werden verhalendagen georganiseerd, interviews afgenomen en oproepen gelanceerd. In 2018, naar aanleiding van de 150ste verjaardag van Lieven Gevaert pakte de Streekvereniging Zuidrand uit met de publicatie “Ik werk(te) bij Gevaert”, hier te downloaden. Hierin zijn verhalen, interviews, tekeningen, foto’s, etc. opgenomen over het werk in de fabriek, door de ogen van de vroegere werknemers van Gevaert.

Deze publicatie was slechts het eerste deel van het project. We wilden de fantastische verhalen en interviews ook koppelen aan de plaatsen in de fabriek waar ze zich afspeelden.

Getuigenissen Holocaust WOII, Crea 16

Aantal interviews: 5

Geluidsdrager: mp4

Transcripties: geen

Toegankelijkheid: Contact opnemen met Vredescentrum

Interviews gebruikt als basis voor lesmateriaal

 

Tijdens de razzia’s van 1942 werden opgepakte Joodse Antwerpenaren verzameld in stedelijke gebouwen. Dat gebeurde ook in basisschool 16, de huidige stedelijke basisschool Crea 16. 

Naar aanleiding van de herdenking van de gebeurtenissen die zich hebben voorgedaan op de speelplaats
van Crea 16 op 28 augustus 1942 is een uitgewerkt onderwijsprogramma gemaakt “Stedelijke basisschool Crea 16 tijdens de Tweede Wereldoorlog”. 

 

Een audiovisueel gedeelte bestaat uit gemonteerde videofragmenten van ongeveer 10 à 12 minuten.
Vijf getuigen reflecteren over hun ervaringen als kind tijdens de oorlogsjaren. Deze video-getuigenissen kwamen tot stand dankzij een schoolproject van het Stedelijk Lyceum Linkeroever over schoollopen in oorlogstijd. Het Vredescentrum ondersteunde dit project.

 

Inspiratiebundel Jongeren in oorlogstijd

Een jonge kijk op de Tweede Wereldoorlog

 

Deze inspiratiebundel is ontstaan naar aanleiding van de herdenking van de gebeurtenissen die zich hebben voorgedaan op de speelplaats van Crea 16 op 28 augustus 1942. Toen werden honderden Joden opgepakt in de wijk Zurenborg en verzameld op de speelplaats van de school. In de vroege ochtend werden ze naar het doorgangskamp de Dossinkazerne in Mechelen gebracht. Dit verhaal kan je hier terugvinden in de leestekst “Stedelijke basisschool Crea 16 tijdens de Tweede Wereldoorlog”. Laat je door dit uitgewerkt voorbeeld inspireren om zelf aan de slag te gaan.

 

Met deze inspiratiebundel  helpen we je alvast op weg.
Deze bundel voor leerkrachten bestaat uit 6 onderdelen:
1. Een audiovisueel gedeelte (videofragmenten);
2. Drie pijlers voor herinneringseducatie;
3. Lesmogelijkheden;
4. Leesteksten en een tijdlijn;
5. ‘Uit het archief’: tijdsdocumenten;
6. Suggesties voor aanvullende activiteiten

Verzameldag WOII, 2019

 

 

Aantal interviews: 

Geluidsdrager: WMA

Transcripties: korte samenvattingen

Toegankelijkheid: contact met Vredescentrum

In 2019 was het 75 jaar geleden dat Antwerpen werd bevrijd van de Duitse bezetting. Met het verstrijken van de tijd wint het doorgeven van dit verleden aan toekomstige generaties aan belang.

 

Daarom kwamen op zondag 3 februari 2019 mensen naar het FelixArchief met hun verhalen, voorwerpen en documenten uit de Tweede Wereldoorlog. De getuigenissen werden opgetekend.

Van meegebrachte voorwerpen werd een foto en een beschrijving gemaakt, zodat het bijbehorende verhaal bewaard blijft.

 

 

Een deel van het materiaal (zowel audio als de verzamelde archiefstukken) heeft als basis gediend voor een tentoonstelling.

Veldwerk: ervaringen van vluchtelingen

 

Aantal interviews: 46

(waarvan 34 ontsloten voor docenten via het Archief voor het Onderwijs)

Opgeslagen bij:

  • DAMS (beeldbank stedelijke musea Antwerpen)
  • Meemoo (Vlaams Instituut voor het Archief)
  • Speciallyunknown.eu (interviews beschikbaar na registratie, transcripties in Engelse vertaling)

Transcripties: ja

 

In 2017 startte het museum het veldwerkersproject. Veldwerkers zijn mensen met een vluchtverleden en/of migratie-achtergrond. Tijdens dit project namen ze interviews af van mensen met een vluchtverhaal.

De veldwerkers stonden dicht bij de geïnterviewde. Ze spraken zijn/haar thuistaal en kenden de regio of het thuisland van hun gesprekspartner.

 

Veldwerker ben je niet zomaar. We organiseerden een intense opleiding in erfgoedmethodieken en interviewtechnieken. Onze veldwerkers – Wendy Abusabal Sanchez, Andres Lübbert, Sanaa El Fekri, Wendy Kegels, Diana Dimbueni, Polina Gerelchuk, Samer Jadallah, Ursula Jaramillo, Wendy Kegels, Samuel Pinillos, Vida Razavi – verzamelden meer dan 30 inspirerende vluchtverhalen. De verhalen maken nu deel uit van de museumcollectie. Ze zijn ook de basis van een aantal kleine en grote producties, tentoonstellingen en activiteiten die we in samenwerking met externe partners organiseren.

 

redstarline.be/veldwerk

 

Veldwerkers project in opdracht van Red Star Line Museum (in het kader van Specially Unknown EU project)

 

speciallyunknown.eu

 

De 32ste dag’, een film die een van de veldwerkers, Andrés Lübbert, voor het project maakte. Andrés is de zoon van cameraman Jorge Lübbert, die eind jaren zeventig uit Chili vluchtte. Vader Jorge maakte een ‘stomme’ film over deze gebeurtenis waarin hij zijn trauma’s probeerde te verwerken. Zoon Andrés maakte de film opnieuw, in het Antwerpen van vandaag.

 

Beide films worden naast elkaar afgespeeld in split screen mode, afgewisseld met beelden uit conflictgebieden die Jorge als cameraman maakte, en getuigenissen uit het veldwerkersproject. Op deze manier worden heden en verleden met elkaar verweven tot een resultaat van een multigenerationeel trauma, en een harde en ongemakkelijke reflectie over de emotionele ballast van ‘de vluchteling’. Tegelijkertijd is de film een pamflet over kunst als middel om de trauma’s te boven te komen.

 

Arbeiders- en studentenbeweging voor en na 1968

Arbed - De draadtrekkerij in de jaren 80 van de 20e eeuw

 

Aantal interviews: 31

 

Transcripties: ja

Orginele geluidsdrager: cassetteband

Gedigitaliseerd: mov

Opvraagbaar: éénmalige registratie en login 

 

Interviews over ervaringen als arbeider bij Arbed, Acec en Vynckier  De interviews werden afgenomen voor een onderzoek naar de arbeiders- en studentenbeweging van voor en na 1968.

 

Geïnterviewde groep arbeiders 1950

Arbed: 6

Acec: 10

Vynckier: 3

 

Geïnterviewde groep arbeiders 1970

Arbed: 7

Acec: 4

Vynckier: 1

 

 

 

Het syndicalisme in oorlogstijd

 

Aantal interviews: 37

ndl: 11

fra: 26

Transcripties: geen

Originele dragers: audiotapes, audiocassettes en minidisks

Huidige bestanden: mp3; wav; flac

Toegankelijkheid: in de leeszaal

Verplichte registratie als lezer van het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën.

Rik Hemmerijckx is dr. in de geschiedenis van de Vrije Universiteit Brussel. Zijn onderzoek betreft vooral het syndicaal verzet, de geschiedenis van het ABVV, het Renardisme en het communisme in België. Hij werkte achtereenvolgens bij het Instituut voor sociale geschiedenis/AMSAB en als coördinator voor de Auschwitzstichting. Sedert 2008 is hij conservator van het Museum Emile Verhaeren.

 

Zijn interviews betreffen het syndicalisme in oorlogstijd. Ze werden afgenomen tussen 1984 en 1994 en zijn consulteerbaar op aanvraag.

De Vlaamse collaboratie

 

Aantal interviews: 39

ndl: 26

fra: 9

deu: 1

onbekend: 3

Transcripties: gedeeltelijk

Originele dragers: audiotapes, audiocassettes en minidisks

Huidige bestanden: mp3; wav; flac

Toegankelijkheid: in de leeszaal

Verplichte registratie als lezer van het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën.

In zijn interviews besteedde Wim Meyers vooral aandacht aan de Vlaamse collaboratie en in het bijzonder het VNV. De opgenomen gesprekken dateren uit de jaren  1972 tot 1988. De laatste interviews betreffen de Vlaamse collaborerende jeugdbewegingen zoals het NSJV.

Kinderen van Save

 

Aantal interviews: 9

ndl: 4

fra: 3

onbekend: 2

Transcripties: nee

Originele dragers: audiotapes, audiocassettes en minidisks

Huidige bestanden: mp3; wav; flac

Toegankelijkheid: in de leeszaal

Verplichte registratie als lezer van het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën.

De interviews van Sarah Heynssens (een tiental) vonden plaats in de context van haar onderzoek in het CegeSoma over de “Kinderen van Save” (2010 – 2012). De bedoeling was de gebeurtenissen op het spoor te komen i.v.m. de transfer van kinderen uit instellingen voor “mulatten”, zoals het weeshuis van Save in Rwanda, naar België aan de vooravond van de dekolonisatie.  

De Belgische Kommunistische Partij en de Spaanse burgeroorlog

 

Aantal interviews: 68

ndl: 34

fra: 31

eng: 2

onbekend: 1

Transcripties: gedeeltelijk

Originele dragers: audiotapes, audiocassettes en minidisks

Huidige bestanden: mp3; wav; flac

Toegankelijkheid: in de leeszaal

Verplichte registratie als lezer van het Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën.

Rudi Van Doorslaer is historicus van de Universiteit Gent en schreef een doctoraatsthesis getiteld Kinderen van het getto. Joodse revolutionairen in België, 1925-1940, verdedigd in 1990. Van  1977 tot 1980 was hij tijdelijk attaché bij het Centrum; in 1985 werd hij aangeworven als vast onderzoeker. Hij was gedurende twee jaar  hoofd van de Studiecommissie Joodse goederen bij de diensten van de Eerste minister. Van 1996 tot  2005 was hij hoofdredacteur van de Bijdragen tot de eigentijdse geschiedenis. Hij volgde José Gotovitch op als directeur van het Cegesoma tot 2016. Zijn belangrijkste gepubliceerde historische onderzoeksthema’s betreffen de Joodse geschiedenis, migraties, communisme en anti-communisme, de Spaanse burgeroorlog en andere onderwerpen i.v.m. de Tweede Wereldoorlog.

De interviews van Rudi Van Doorslaer betreffen vooral de Belgische Kommunistische Partij. Hij sprak o.a. met verschillende getuigen die gedurende de Tweede Wereldoorlog actief waren in de KPB in verschillende Belgische steden (Antwerpen, Kortrijk, Brussel, Aalst, …), maar ook in het kader van de Spaanse burgeroorlog. Hij wilde vooral de structuur van de partij begrijpen . Er zijn twee periodes te onderscheiden in zijn interviews. Tussen  1976 en 1979 ging het vooral om de KPB. Van 1983 tot 1989 dan komt de KPB nog steeds aan bod, maar vooral in de context van  de Spanjevrijwilligers.

Daarbij kwamen nog enkele interviews van Joodse vluchtelingen om de  kennis van de Joodse geschiedenis te verdiepen.