menu
Geef een of meerdere zoektermen op.
Gebruik dubbele aanhalingstekens om in de exacte woordvolgorde te zoeken.

De Nederlands Hervormde Kerk en Film

Stichting Film en Wetenschap
 
Tijdsaanduiding: 1945-1960
Aantal interviews: 1 (1 persoon)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: Nee
Periode interviews: 1994
Opmerkingen:

De collectie is nog niet gedigitaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl 

Drager: 1 cassetteband
 

In het interview wordt gesproken over de verhouding tussen de Nederlands Hervormde Kerk en film. Dominee Willem Overbosch was betrokken bij de totstandkoming van het rapport over het bioscoopvraagstuk dat in 1946 in opdracht van de Synode van de Nederlands Hervormde Kerk werd opgesteld en waarin een kritische maar positieve houding t.o.v. film werd bepleit.

 

Aan de orde komen voorts de filmkeuring en meer concreet de activiteiten van de Centrale Commissie voor de Filmkeuring en wordt de Stichting Filmcentrum nader bezien. Deze organisatie werd in 1947 (aanvankelijk onder de naam stichting Kerk en Film) opgericht om de conclusies van voornoemd rapport gestalte te geven door middel van voorlichting over film in protestants-christelijke kring. Tot slot wordt gesproken over de Prof. dr. G. van der Leeuw-stichting, ontmoetingscentrum van kerk en kunst. Personen die besproken worden zijn: L. Eker, dr. A. Dronkers, P.J. van Mullem, prof. dr. G. van der Leeuw en D. van Staveren. 

Wouter Lutkie, katholicisme en fascisme

Historisch Geluidsarchief RUU
 
Tijdsaanduiding: 1919-1945
Aantal interviews: 1 (1 persoon)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: volledig
Periode interviews: 31 januari 1966
Opmerkingen:

Soort interview: wetenschappelijk

Dit interview is in DAAN, het digitale archief van Beeld & Geluid te vinden met de zoekterm “Stichting film en wetenschap” EN “Lutkie”. Eveneens te vinden met alleen “Lutkie”

Drager: 2 geluidsbanden

Titel: Soli Deo – Wouter Lutkie: biografie van een priester-fascist

Auteur: Willem Huberts

Uitgever: Boom, Amsterdam 2022

ISBN: 9789024446414

Twee jaar voor zijn dood interviewden R.L. Schuursma en Sj. Vellenga de katholieke priester Wouter Lutkie uit Noord-Brabant. Dit interview behandelt zijn visie op het katholicisme en het fascisme.

 

Wouter Lutkie was een Nederlandse priester die continu in onmin verkeerde met vrijwel het gehele Nederlandse episcopaat – maar die toch niet werd geëxcommuniceerd. Hij had een eigenzinnig karakter en ging zijn leven lang zijn eigen gang, maar een eenling was hij niet. Hij voerde correspondentie met honderden personen, schreef vele boeken en was decennialang actief als journalist, met name in zijn eigen tijdschrift Aristo. Lutkie was de enige Nederlander die op voet van vriendschap verkeerde met de Italiaanse fascistenleider Mussolini, bij wie hij zeven keer op privé-audiëntie mocht komen. Lutkie had nauwe banden met het fascisme, maar werd ondanks een onderzoek niet aangeklaagd voor collaboratie.

 

Na de oorlog zette hij zijn werk als ambteloos priester voort en bleef zijn tijdschrift Aristo bestaan. Dit was ondertussen een literair tijdschrift geworden. Begin 1965 moest het tijdschrift definitief ophouden te verschijnen, wegens gebrek aan abonnees. In hoeverre Lutkie en zijn Aristo fascistisch of zelfs nationaalsocialistisch waren geweest, bleef onderwerp van veel discussie. Dit interview gaat op dit onderwerp in. 

 

Voor meer informatie over het interview en de geïnterviewde, zie: SFW-werkuitgave no. 8 (1995), p.31.

Oorlogsverslaggeving

Stichting Film en Wetenschap
 
Tijdsaanduiding: 1940-1970
Aantal interviews: 12 (12 personen)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: Nee
Periode interviews: 1978
Opmerkingen:

De interviews zijn nog niet gedigitaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl 

Drager: 44 geluidsbanden

Het idee voor de interviews en de driedelige documentaire serie is gebaseerd op het boek: The First Casualty: The War Correspondent as Hero and Myth-Maker from the Crimea to Kosovo, Phillip Knightley, Johns Hopkins University Press, ISBN: 9780801869518

De interviews zijn gemaakt ten behoeve van de driedelige documentaire serie De waarheid ligt op het slagveld (16mm film), die Roelof Kiers voor de VPRO-televisie maakte over de rol van verslaggevers in verschillende oorlogen. Aan de serie werkte ook Jan Blokker mee. De serie werd uitgezonden op 26 november en 3 en 10 december 1978 en duurde in totaal 5 uur en 45 minuten. In de VPRO-gidsen van de weken waarin de serie werd uitgezonden, zijn telkens achtergrondartikelen met betrekking tot de dan aan de orde zijnde aflevering opgenomen. 

 

In de eerste aflevering, onder de subtitel ‘…or should I hold my tongue?’, wordt naast een overzicht van de berichtgeving van de Krimoorlog tot en met de oorlog in Vietnam het gesprek met Ross Munroe verwerkt. Munroe, een Canadees oorlogscorrespondent, vertelt in het interview onder meer over de raid op Dieppe in augustus 1942 en waar hij in zijn berichtgeving toen rekening mee diende te houden. De tweede aflevering, getiteld ‘It was all rock and roll’, verwerkt de interviews met Amerikaanse verslaggevers van de Vietnamoorlog: Peter Arnett (Associated Press), David Halberstam (New York Times; Pulitzerprijswinnaar), de fotograaf Tim Page (Life, Time) en CBS-televisieverslaggever Jack Laurence. In de derde aflevering, ‘Bitte, berichten Sie’, zijn fragmenten te zien van de gesprekken die Kiers hield met enkele journalisten die tijdens de Tweede Wereldoorlog de berichtgeving van de zijde van nazi-Duitsland verzorgden. Zij waren toen verenigd in de zogeheten Propaganda Kompanien (PK): Katzke (cameraman oostfront), Riegger (leider PK-team west- en oostfront), Stephan (leider afdeling PK-pers Propagandaministerium), Viertel (radioverslaggever oostfront) en Heysing (journalist west- en oostfront). Interviews die niet in de serie zijn verwerkt zijn de interviews met de PK-verslaggevers Nannen en Ritter von Schramm. 

Kees Stip en de Rijksvoorlichtingsdienstfilms

Stichting Film en Wetenschap
 
Tijdsaanduiding: 1950-1960
Aantal interviews: 1 (1 persoon)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: nee
Periode interviews: 4 augustus 1987
Opmerkingen:

Soort interview: wetenschappelijk

De collectie is nog niet gedigitaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl

 

In DAAN, het digitale archief van Beeld & Geluid is wel het volgende item te vinden: Wij leven vrij 01-01-1952, een beeldessay uit 1952 gericht tegen het gevaar van dictaturen, gemaakt door Kees Stip.

Drager: 2 cassettebanden
 

In het interview wordt met schrijver, dichter, scenarist en filmmaker Kees Stip (1913-2001) gesproken over zijn aandeel in de produktie van een aantal Rijksvoorlichtingsdienstfilms in de jaren vijftig. De nadruk ligt hierbij op de film Wij leven vrij!, die hij in 1952 in opdracht van de Rijksvoorlichtingsdienst voor Polygoon-Profilti maakte. Dit was een propagandafilm die de noodzaak van de Nederlandse inspanningen ten behoeve van de NAVO over het voetlicht moest brengen en daarnaast het publiek probeerde te overtuigen van de onvermijdelijke keuzes die daarom in de binnenlandse bestedingen gemaakt dienden te worden.

 

De interviewers Ankie van Eekelen en Bernadette Meertens verwerkten het interview in hun doctoraalscriptie over de film: Wij leven vrij! 1950-1952, Utrecht (doctoraalscriptie Contemporaine Geschiedenis, Universiteit van Utrecht), 1988. Het komt tevens terug in hun artikel ‘Wij leven vrij! Analyse van een propagandafilm’, in: Jaarboek Mediageschiedenis 2, Amsterdam: Stichting Mediageschiedenis, 1990, pp. 91-112.

Zowel film als scriptie zijn bij SFW te raadplegen.

 

Zie eveneens de VPRO documentaires over Kees Stip: deel 1 en deel 2.

Geluidsstudio Siegro

Stichting Film en Wetenschap
 
Tijdsaanduiding: 1940-1970
Aantal interviews: 1 (1 persoon)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: Nee
Periode interviews: 1986
Opmerkingen:

De collectie is nog niet gedigitaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl 

Drager: 1 cassetteband
 

In het gesprek vertelt Sieburgh over zijn ervaringen als geluidstechnicus. In 1942 richtte hij samen met Koos Groeneveld de geluidsstudio Siegro in Rotterdam op. Tijdens de oorlogsjaren fungeerde hij onder meer als ‘luisterpost’ na het moment dat in Nederland de radio’s moesten worden ingeleverd en werkte hij aan (de reparatie van) geheime zenders. Uiteindelijk kwam hij in de kringen van de verzetsorganisatie LO-LKP terecht. In 1944 moest hij enige tijd onderduiken. In de laatste oorlogsperiode en tijdens de bevrijding werkte hij voor Radio Herrijzend Nederland. Hij reed onder meer met een reportagewagen van de Binnenlandse Strijdkrachten rond om zoveel mogelijk opnamen te maken.

 

Na de oorlog bouwden Sieburgh en Groeneveld hun geluidstechnisch bedrijf verder uit en werkten onder meer voor het beroepstoneel en de omroepen, ‘deden’ radioreclame en verzorgden het geluid voor films. Zo maakte Sieburgh de geluidsopnamen voor enkele documentaires van Herman van der Horst, waaronder ‘t Schot is te boord. Eind jaren zestig kwam er een eind aan het bedrijf en ging Sieburgh voor zichzelf verder. In het interview komen regelmatig technische zaken aan de orde. 

Johan Hendrik van Zweden, kunst en verzet

Gemeentemuseum Arnhem
 
Tijdsaanduiding: 1939-1945
Aantal interviews: 2 (1 persoon)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: nee
Periode interviews: 10 en 12 november 1970
Opmerkingen:

De collectie is nog niet gedigitaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl

Drager: 1 geluidsband

Titel: Johan Hendrik van Zweden: leven en werken

Auteurs: F. van Dijk, C. Hofstreenge, H.C. Scheerder, T. Wibaut-Guilonard en H.J.W. Drijvers

Uitgever: Groningen: Benjamin & Partners, 1996

IBSN: 9054770163

De toenmalige directeur van het Arnhemse Gemeentemuseum Pierre Jansen (1926-2007) interviewde in 1970 de schilder-beeldhouwer Johan Hendrik van Zweden (1896-1975) aan de vooravond van een overzichtstentoonstelling van diens werk in Arnhem, ter gelegenheid van zijn 75ste verjaardag. Van Zweden was een leerling van Jan Altink en Jan Wiegers, die samen De Ploeg oprichtten en daarmee het Duitse expressionisme in Nederland introduceerden. Van Zweden was ook lid van de Groningse kunstenaarskring. In zijn Groninger jaren werden vele portretten gemaakt van Van Zweden (bijgenaamd “Shanghai Bobby” vanwege zijn Aziatische trekken) door de Ploegleden, waaruit persoonlijke vriendschap en sympathie bleek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloot hij zich aan bij het kunstenaarsverzet, maar hij werd spoedig opgepakt en gevangengezet in Kamp Vught.

 

In het interview wordt onder meer ingegaan op Van Zwedens verzetsactiviteiten ten tijde vand de Duitse bezetting en zijn verblijf in het concentratiekamp Vught, waarheen hij in 1943 na zijn arrestatie was overgebracht. Daar kon hij met medeweten van de kampcommandant een eigen atelier opzetten. Na diens vertrek was hij werkzaam in de tekenkamer van de Philipswerkplaats Vught. In het kamp maakte hij onder andere portretten van zijn medegevangenen.

 

In mei 1944 werd hij gedeporteerd naar concentratiekamp Dachau, waaruit hij in april 1945 werd bevrijd. Na de oorlog werd hij door Mart Stam, als vervanger voor de omgekomen beeldhouwer Frits van Hall, aangesteld als docent aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs (de latere Gerrit Rietveld Academie) in Amsterdam.

 

Otto van Neijenhoff en de Nederlandse filmindustrie

Piet van der Ham
 
Tijdsaanduiding: 1920-1976
Aantal interviews: 6 (1 persoon)
Toegankelijkheid: beperkt
Transcripties: nee
Periode interviews: augustus - november 1976
Opmerkingen:

Soort interview: journalistiek

De collectie is nog niet gedigtaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl

 

In DAAN, het digitale archief van Beeld & Geluid is wel het volgende item te vinden: de serie Samen op weg 01-01-1946, een film gemaakt door regisseur Van Neijenhoff over de Tweede Wereldoorlog en de opbouw

 

Drager: 3 cassettebanden
 

Piet van der Ham (1910-2006) praat met zijn collega de cineast Otto van Neijenhoff (1898-1977) over diens films en over zijn relaties met andere cineasten en productiemaatschappijen, waaronder Willy Mullens. Het interview is daardoor van twee kanten historisch relevant, zowel interviewer als geïnterviewde speelden een belangrijke rol in de Nederlandse filmindustrie.

 

Van Neijenhoff leerde het filmvak begin jaren twintig bij Willy Mullens, een filmpionier. Een van Mullens films is toegelaten tot de Canon van de Nederlandse film. Enkele jaren later richtte Van Neijenhoff zijn eigen filmbedrijf IWA (Industrie, Wetenschap en Actualiteiten) op, in 1946 omgedoopt tot Filmproductie Otto van Neijenhoff. Van 1925 tot ’33 was hij de vaste opdrachtfilmer van de Vereeniging Nederlandsch Fabrikaat. Onder invloed van de ideeën van de Filmliga waagde hij zich in de loop van de jaren dertig aan verscheidene filmexperimenten. Na de oorlog hield hij zich hoofdzakelijk met opdrachtwerk bezig, waaronder vele bedrijfs- en streekfilms. 

 

Van Neijenhoff was ook werkzaam voor derden. Zo heeft hij in de jaren dertig als (assistent-)cameraman meegewerkt aan speelfilms als De Big van het Regiment, Rubber, Jonge harten en het nooit uitgebrachte Zomerzotheid en maakte hij voor de Nederlandse vestiging van het Amerikaanse Fox Movietone journaalopnamen. Van Neijenhoff bleef tot in de jaren zestig actief; zo maakte hij twee documentaires over molens – Los de vang en Wentelende wieken –  en een aantal provinciefilms in opdracht van Esso Nederland. Van Neijenhoff was ongetwijfeld een van de meest productieve cineasten van Nederland.

Hendrik Kuiper over de Katholieke Arbeidersbeweging (KAB)

Stichting Film en Wetenschap
 
Tijdsaanduiding: 1897-1945
Aantal interviews: 1 (1 persoon)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: Nee, alleen samenvattingen
Periode interviews: 1970
Opmerkingen:

De collectie is nog niet gedigitaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl 

Drager: 3 geluidsbanden 
 

Hendrik Kuiper (geb. 1897) begon als tuinarbeider in het Westland, was actief in de Rooms Katholieke Land- en Tuinarbeidersbond en groeide verder in de RKWV, waarbij hij in 1935 in vaste dienst trad. Hij vertelt over zijn ervaringen in de diverse functies die hij in de Rooms Katholieke vakbeweging bekleedde tot enige tijd na de oorlog. Hij zou uiteindelijk directeur van de Sociale Verzekeringsbank in Amsterdam worden.

 

In een reeks leervoordrachten over de katholieke arbeidersbeweging spreekt H.J. Kuiper over ‘De internationale katholieke vakbond’ in het kader van ‘De structuur van de beweging’ (deel IV) die weer deel uitmaakt van ‘Het heden’. In de twee fragmenten die bewaard zijn gebleven bespreekt Kuiper:

  1. maatschappijverandering volgens katholieke beginselen
  2. leken passen de christelijke zedenwetten toe. 

 

Een interessant artikel over het leven van Hendrik Kuiper.

Alphons Bouwman, woordvoerder van de kleine boer

Historisch Geluidsarchief RUU
 
Tijdsaanduiding: 1934-1945
Aantal interviews: 1 (1 persoon)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: samenvatting
Periode interviews: 1965
Opmerkingen:

Soort interview: wetenschappelijk

De collectie is nog niet gedigitaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl

Drager: 4 geluidsbanden
 

R. Schuurbiers en S.J. Vellenga interviewde de eenenzeventigjarige Alphons Bouwman (1894-1968) over zijn rol bij het boerenprotest, de Actie Bouwman en zijn rol binnen het nationaal-socialisme.

 

Bouwman werd in 1934 de actieleider van het protest “Actie voor den Kleinen Boer”, ook bekend als de “Actie Bouwman.” Vervolgens bleef Bouwman zich inzetten voor de kleine boer en besloot hij de politiek in te gaan. Hij stelde zich namens de “Kleine zelfstandigen” kandidaat voor de Tweede Kamer. Bouwmans eigen kwekerij leed hieronder; hij stak veel tijd en geld in zijn campagne. Succes bij de Kamerverkiezingen werd voor Bouwman een halszaak. Bouwman verloor en haalde bij de verkiezingen van 1937 geen zetel.

 

Vervolgens zocht Bouwman met de resten van zijn beweging aansluiting bij “Zwart Front” van Arnold Meijer, een fascistische en antisemitische organisatie. In 1940 werd hij lid van de NSB, wat in 1943 leidde tot zijn benoeming tot burgemeester van Budel. Na de oorlog werd hij opgepakt en vastgezet in het interneringskamp in het Horssense bos. Hij ontving acht jaar gevangenisstraf, maar na vier jaar kreeg hij gratie.

 

Voor meer informatie over het interview en de geïnterviewde, zie: SFW-werkuitgave no. 8 (1995), p.8.

Hoofdredacteur Johan Huijts en de Nieuwe Rotterdamsche Courant (1940-1945)

Historisch Geluidsarchief RUU
 
Tijdsaanduiding: 1940-1945
Aantal interviews: 2 (1 persoon)
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcripties: nee
Periode interviews: 16 mei en 1 november 1968
Opmerkingen:

Soort interview: wetenschappelijk

De collectie is nog niet gedigitaliseerd en daarom niet direct in te zien bij Beeld & Geluid. Digitalisering kan wel worden aangevraagd bij Beeld & Geluid via: zakelijk@beeldengeluid.nl

Drager: 3 geluidsbanden
 

In 1968 interviewden J. Rijken, R.L. Schuursma en Sj. Vellenga de eenenzeventigjarige Johan Huijts (1897-1995), gedurende de tweede wereldoorlog hoofdredacteur van de Nieuwe Rotterdamsche Courant (later de NRC). Vlak na de oorlog werd Huijts gearresteerd en kreeg hij te maken met de daaropvolgende zuiveringsprocessen door de Commissie voor Perszuivering vanwege zijn medewerking met de Duitse regels voor de journalistiek. Met zijn royering werd hij onder meer uit de Nederlandse Journalistenkring en de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde gezet. 

 

Zie eveneens de inventaris van het archief van Johan Huijts

Meer informatie over de Nieuw Rotterdamsche Courant