Eenheidsvakcentrale (EVC) 1943-1948

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewer: P. Coomans, T. de Jonge, E. Nijhof
Aantal interviews: 8
Produktiedatum: februari/maart 1972
Soort interview: wetenschappelijk
Drager: 23 geluidsbanden
Aanbieder: E. Nijhof
Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcriptie: samenvatting

 

De Eenheidevakcentrale EVC 1943-1948 // Paul Coomans, Truike de Jonge, Erik Nijhof

oospronkelijk: doctoraalscriptie

ISBN : 9789001390167

In 1944 werd de grondslag gelegd voor een geheel nieuwe vakorganisatie, de Eenheidsvakbeweging (EVB). Dit was een initiatief van de ondergrondse leiding van de Communistische Partij Nederland (CPN), die een belangrijke rol in het verzet had gespeeld en hoopte dat zij het daardoor gewonnen respect zou kunnen omzetten in sleutelposities in de naoorlogse maatschappij.

 

Behalve deelname aan een progressieve regering beoogde ze ook een dragende rol in een vernieuwde vakbeweging, waarin de oude levensbeschouwelijke tegenstellingen zouden worden overwonnen in het belang van de gezamenlijke strijd om optimale arbeidsvoorwaarden.

 

Voor meer informatie over de interviews en de geïnterviewden, zie: SFW-werkuitgave no. 8 (1995), pp. 4, 15, 16, 18, 19, 24, 29, 35.

 

De EVC was tegen de koloniale oorlog en wilde daar tevergeefs een staking tegen organiseren

Filmkritiek 1923-45

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewers: Egbert Barten, Jan Pet, Mette Peters, Aad van der Struis

Aantal personen: 9

Aantal interviews: 12

Type interview(s): wetenschappelijk
Productiedatum: 1987-1993

Toegankelijkheid: beperkt
Transcriptie: 3 interviews volledig, rest geen

Onderzocht wordt of er in de behandelde periode sprake is van een ontwikkeling in de filmkritiek, van het bespreken van de vorm van het filmen, naar kritiek die film bespreekt vanuit de inhoud. Aan de orde komt onder andere de invloed van de Nederlandse filmliga, de relatie tussen filmkritiek en maatschappelijke ontwikkelingen en de Nederlandse filmkritische reacties op Duitse antisemitische films tijdens de Tweede Wereldoorlog.

 

De interviews met Bertina, Bredschneyder, Van der Ham, Huijts, Kok, Koolhaas, Koster, Lichtveld en Scholte zijn gehouden t.b.v. Bartens onderzoek naar de Nederlandse filmkritiek van 1923-45.
Over dit onderwerp schreef Barten Schrijven voor de prullenmand? Een geschiedenis van de Nederlandse filmkritiek (1923-1945), Amsterdam  (doctoraalscriptie Contemporaine Geschiedenis, VU), 1987

Nederlandse filmindustrie tijdens Tweede Wereldoorlog

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewers: Egbert Barten, Jan Pet, Mette Peters, Aad van der Struis

Aantal personen: 13

Aantal interviews: 19

Type interview(s): wetenschappelijk
Productiedatum: 1987-1993

Toegankelijkheid: beperkt
Transcriptie: geen

 

 

“Werden er in de oorlog films gemaakt?”, vraagt men je vaak als je zegt dat je al jarenlang onderzoek doet naar de Nederlandse film in de Tweede Wereldoorlog. Jawel, je kunt het zo gek niet bedenken of het is in Nederland in die tijd gemaakt: speelfilms, documentaires, propagandafilms, animatiefilms, reclamefilms en jeugdfilms.

Egbert Barten interviewde ten behoeve van zijn onderzoek naar De Nederlandse filmindustrie tijdens de Tweede Wereldoorlog de volgende personen:

H.N.J. Beekman, F.P. van den Berg, Joop van Essen, A.C.J. Holla (2x), mw. Hornecker, Frits Kahlenberg, Jan Koelinga (2x), A.W.H. Kommer, R.J. Meijer (3x), E. van Moerkerken, Th.E. van Putten (2x), Gerard Saan, B.P. Wijnberg (2x).

 

In de Filmkrant van Juli/Augustus 2002, nr 235 verschijnt een artikel over dit onderwerp.

CPN-film

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewers: : Peter Mol, Anneke van Renssen
Aantal interviews: 9

Geluidsdrager: 10 cassettebanden
Type interview(s): wetenschappelijk
Productiedatum: 1991-92

Toegankelijkheid: b.v. onderzoek
Transcriptie: gedeeltelijk 

 

De geïnterviewden spreken over hun betrokkenheid bij de productie van films in opdracht van de CPN en bij de totstandkoming van de
televisieuitzendingen van deze partij sinds 1965, in het kader van de Zendtijd voor Politieke Partijen (ZPP). De interviews werden verwerkt in: Bert Hogenkamp en Peter Mol, Van beeld tot beeld. De films en televisieuitzendingen van de CPN, 1928-1986, Amsterdam: Stichting Film en Wetenschap, 1993. Het materiaal werd eveneens gebruikt in Peter Mol, Het mes moest aan twee kanten snijden. Hoe de Communistische Partij van
Nederland de Zendtijd voor Politieke Partijen gebruikte, 1965-1978, Amsterdam (doctoraalscriptie Nieuwe en Nieuwste Geschiedenis, UvA), 1995.

Televisiejournalistiek

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewers: Mirjam Prenger
Aantal interviews: 16

Aantal personen: 13
Geluidsdrager: 9 geluidsbanden
Type interview(s): wetenschappelijk
Productiedatum: 1990

Toegankelijkheid: beperkt
Transcriptie: 1 interview samenvatting 

 

De geïnterviewden zijn allen verbonden (geweest) aan de VARA-actualiteitenrubriek ACHTER HET
NIEUWS. De interviews zijn gemaakt in het kader van Prengers promotieonderzoek over de ontwikkeling van journalistieke conventies binnen actualiteitenrubrieken op televisie in de jaren zestig, in het bijzonder VARA’s ACHTER HET NIEUWS en KRO’s BRANDPUNT.
Rond dit thema schreef zij eerder al ‘Van familiemagazine naar actualiteitenrubriek. KRO’s BRANDPUNT
in maart 1963′, in: Jaarboek Mediageschiedenis 2, Amsterdam: Stichting Mediageschiedenis, 1990, p.157-186 en “Rode balletjes” en cinéma vérité. De VARA, de PvdA en de nieuws- en actualiteitenprogramma’s in de jaren vijftig en zestig’, in: Henk Kleijer e.a. (red.), Tekens en Teksten. Cultuur, communicatie en maatschappelijke veranderingen vanaf de late middeleeuwen, Amsterdam: Amsterdam University Press, 1992, p.158-173.

Kunstenaarsverzet

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewers: J.W. Mulder
Aantal interviews: 16

Aantal personen: 15
Drager: 14 geluidsbanden en 1 cassetteband
Soort interview(s): wetenschappelijk
Produktiedatum: 1973-74, 1976-85

Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcriptie: gedeelte volledig

 

Kunst in crisis en bezetting. Een onderzoek naar de houding van Nederlandse kunstenaars in de periode 1930-1945 (met een voorwoord van prof.dr. H.L.C. Jaffé), Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum, 1978.

Het overgrote deel van de interviews maakte Hans Mulder (Theaterwetenschappen, Utrecht) t.b.v. zijn dissertatie over het kunstenaarsverzet tijdens de Tweede Wereldoorlog: Kunst in crisis en bezetting. Een onderzoek naar de houding van Nederlandse kunstenaars in de periode 1930-1945 (met een voorwoord van prof.dr. H.L.C. Jaffé), Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum, 1978.

 

Het interview met Marten Toonder verwerkte de auteur in zijn publikatie Een groote laars een plompe voet. Nederland en de Nazi’s in spotprent en karikatuur 1933-1945 (met een voorwoord van Marten Toonder), Amsterdam/Brussel: Thomas Rap, 1985.
In de interviews wordt gesproken over de maatschappelijke en politieke positie van kunstenaars vóór de oorlog, met name sinds 1933; de situatie tijdens de oorlog, met de nadruk op de wijze waarop de geïnterviewden met het verzet te maken hadden; de invloed van de oorlogs- en verzetservaringen op hun eigen denken en beroepsuitoefening en op de kunst in het algemeen na 1945.

 

Verscheidene geïnterviewden waren betrokken bij de tijdens de oorlog gestarte voorbereidingen voor een nieuwe constellatie waarbinnen de kunsten na de oorlog maatschappelijk zouden moeten functioneren, uitmondend in de oprichting van onder meer de Federatie van Beroepsverenigingen van Kunstenaars en de Raad voor de Kunst. Velen waren vóór de oorlog betrokken bij anti-fascistische groepen als het Comité van Waakzaamheid en de Bond van Kunstenaars ter Verdediging van de Kultuur (BKVK), die onder meer in 1936 de tentoonstelling De Olympiade Onder Dictatuur (D.O.O.D.) organiseerde.

 

In het interview met Bijmoer ligt in mindere mate de nadruk op de oorlogsperiode. Bijmoer deed vóór de oorlog onder meer rondleidingen in het Stedelijk Museum en was in de oorlog tekenaar en ontwerper. Direct na de oorlog tekende hij onder meer voor Het Parool en fungeerde als decor- en kostuumontwerper voor vele theaterstukken, revues en televisieseries. De laatste tien jaar voor zijn pensioen deed hij dat uitsluitend nog voor de televisie (NOS).

 

Transcripties zijn alleen aanwezig van de gesprekken die in 1973-74 werden gehouden, namelijk die met Boers (1905-1978), kunstschilder; Braat (1908-1982), beeldhouwer, dichter en schrijver; Defresne-Ruys, echtgenote van de acteur Defresne (1893-1961), zelf bacteriologe; Groenier (1905-1977), acteur en oud-directeur van de Arnhemse toneelschool; De Leeuwe (1898-1982), actrice; Romein-Verschoor (1895-1978), historica en schrijfster, Poons (1896-1985), acteur; Sandberg (1897-1984), oud-directeur Stedelijk Museum; 1ste interview Sterneberg (1901-1987), acteur; Tiemeijer (geb. 1908), acteur.

Dit is een uitgave uit 1945 van De Groene Amsterdammer met prenten die vooral tijdens het laatste jaar van de Duitse bezetting van Nederland zijn gemaakt door kunstenaar en filmcriticus L.J. Jordaan.
 

Arbeiders Jeugd Centrale (AJC)

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewers: Fred de Kok, Peter Mol
Aantal interviews: 16

Aantal personen: 12
Drager: 8 geluidsbanden en 17 cassettebanden
Soort interview(s): wetenschappelijk
Produktiedatum: 1981-1984 en 1991

Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcriptie: geen

De geïnterviewden zijn allen oud AJC-ers. De interviews werden gehouden t.b.v. De Koks onderzoek naar de geschiedenis van de Arbeiders Jeugd Centrale, in samenwerking met de Stichting Onderzoek AJC.
Onder de geïnterviewden bevindt zich een aantal in een ander verband bekend geworden personen: de historicus Frits de Jong Edz. (1919-1989), de fotograaf Aart Klein (geb. 1909), de secretaris van de Stichting Onderzoek AJC Ad van Moock en de politicoloog/demograaf Philip van Praag sr. (geb. 1914). De Neerlandicus Meilof was een van de redacteuren van het boek De AJC… dat waren wij. Herinneringen van oud-leden, Haarlem:
Stichting Onderzoek AJC, 1985. De gesprekken met Klein gaan maar gedeeltelijk over zijn ervaringen in de AJC; er wordt vooral gesproken over zijn leven als fotograaf tussen ongeveer 1930 en 1970.
Het interview met Van der Kramer hield De Kok samen met Peter Mol in januari 1991. Het gesprek gaat behalve  over zijn ervaringen in de AJC vooral over de (8mm-) amateurfilm die hij in 1937 voor de AJC maakte en waarin de 1 mei-viering in Zaandam en de verkiezingscampagne van de SDAP in dat jaar centraal stond.

 

De Meiroep, 1931 – Ontwerp Fré Cohen

 

Vrouwen en vakbond

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewer: Corrie van Eyl, Marian van der Klein
Aantal interviews: 20
Drager: 25 cassettes
Soort interview(s): wetenschappelijk
Produktiedatum: 1994-96

Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcriptie: geen

De interviews werden gehouden in het kader van het onderzoek Vrouw en arbeid in de Nederlandse vakbondsgeschiedenis (werktitel), dat Van Eijl voor het IISG uitvoert en dat tot een publikatie moet leiden. Het onderzoek beslaat de periode vanaf de jaren vijftig.
De geïnterviewde vrouwen spreken over (hun ervaringen met) het vrouwenwerk in de FNV (en/of haar voorlopers) vanuit een positie die zij binnen de vakcentrale innemen of hebben ingenomen. Deze kan de Vrouwenbond of het Vrouwensecretariaat van de FNV betreffen of een van de vakbonden. Het interview met Jenny Zwanepol is niet door Corrie van Eijl afgenomen maar door Marian van der Klein.
Van Eijl schreef eerder haar dissertatie over vrouwen en arbeid tot 1940: Het werkzame verschil. Vrouwen in de slag om arbeid, 1898-1940, Hilversum: Verloren, 1994.

 

Socialistische opvoeding

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewer: : José van Dijk
Aantal interviews: 8

Drager: 9 cassettebanden
Soort interview(s): wetenschappelijk
Productiedatum: 1980

Toegankelijkheid: t.b.v. onderzoek
Transcriptie: geen

De interviews werden gehouden in het kader van een oral-historyproject over socialistische thuisopvoeding aan het Instituut voor Pedagogische en Andragogische Wetenschappen van de Universiteit van Utrecht. De resultaten van het project zijn neergelegd in Socialistische thuisopvoeding in Nederland in de jaren 1918-1940. Een projekt orale geschiedenis / door José van Dijk, Gerda Houtman, Jacqueline van Lemmen, Utrecht, 1980.

 

De geïnterviewden, allen uit een ‘rood nest’, vertellen over het dagelijks leven in hun jeugd en met name over hun thuissituatie en opvoeding.

SDAP 1940-46

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewer: Paul Denekamp
Aantal interviews: 23
Drager: 2 geluidsbanden + 23 cassettebanden
Soort interview(s): wetenschappelijk
Produktiedatum: 1988-96

Toegankelijkheid: beperkt
Transcriptie: geen

De geïnterviewden zijn oud-SDAP-ers die spreken over de Nederlandse sociaal-democratie ten tijde van de Duitse bezetting en de overgang van de SDAP naar de PvdA in 1946. Enkelen vertellen tevens over hun eigen politieke ontwikkeling, zoals Klinkenberg vanaf zijn lidmaatschap van de NJN (Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie), via de SDAP naar radicaal links sinds de Indonesië-kwestie in 1947 en de opstelling van de PvdA in deze.
Denekamp hield de interviews t.b.v. zijn voorgenomen dissertatie (UvA) over dit onderwerp. Eerder schreef hij onder meer “Van SDAP naar PvdA. Hoe groot was het verlies?, Amsterdam
(doctoraalscriptie politicologie, UvA), 1982.

 

Ontwerper: Albert Hahn jr., 1919