Drenthe in de oorlog

 

Tijdsbestek: 1940-1945
Locatie: Drenthe, Assen, Nieuwlande, Beilen

Aantal interviews: 57

deels toegankelijk

bij het Drents Archief

In de jaren 1985-1990 zijn interviews opgenomen met 57 mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld in Drenthe tijdens de Tweede Wereldoorlog. De meeste geïnterviewden waren actief in het Drentse verzet. Veel getuigenverhalen gaan dan ook over verzetsdaden, zoals de overval op het Huis van Bewaring in Assen in 1944, de acties van Knokploeg Noord in het noorden van Drenthe, burgemeester Wytema van Beilen, die weigerde mee te werken aan deportaties van Joden en het gehucht Nieuwlande waar 300 tot 400 ondergedoken Joden de oorlog overleefden, onder meer dankzij verzetsman Johannes Post. Ook zijn slachtoffers van de oorlog geïnterviewd. Daarnaast komen collaborateurs aan het woord die geanonimiseerd hun verhaal hebben verteld. Een van de nsb’ers over wie verteld wordt, was Jacob Luitjens, bijgenaamd De schrik van Roden.
De interviews zijn nu beschreven en deels op internet geplaatst.
Interviews die om privacyredenen niet vrij kunnen worden gegeven, zijn te beluisteren bij het Drents Archief

Nagespeelde verzetssituaties uit de Tweede Wereldoorlog op het platteland in het Drentse dorp Nieuwlande: Duitse soldaten gaan een woning binnen, een man (Dominee Jan Simon van den Bos) komt aangefietst, wil naar binnen maar wordt onder schot gehouden en de kerk naast de pastorie in gedirigeerd. Beelden van publiek en rondlopende soldaten met getrokken pistolen. Een man (Arnold Douwes) fietst langs huizen en levert bonkaarten af, o.a. bij fam. J. van der Helm; een ondergedoken man springt uit een schuur en holt weg door de sneeuw over de weilanden.

Verzetsfilm / M. Levie, 1945-1950

Beeldnummer: 2209-AV7562
Collectie Groninger Archieven

BEELDBANKWO2.NL/NL

https://hdl.handle.net/21.12105/11B492F44A8440919F7B3D8AF4D8EA72

Het Willy Lindwer Holocaust Video Archief

Realisatie:

Willy Lindwer, AVA Productions BV

 

Tijdsbestek: 1940-1945

Locatie: Nederland

Aantal interviews: 83

 

DANS: https://doi.org/10.17026/dans-x9h-c2ed

—Beschikbaarheid—
Het materiaal is nog niet beschikbaar via DANS. U kunt wel contact opnemen met Willy Lindwer zelf, contactgegevens staan op zijn website.

Filmmaker Willy Lindwer heeft vanaf 1970 een film- en videocollectie opgebouwd waarin de Holocaust centraal staat. Dit materiaal omvat uniek oral history-materiaal op het gebied van de Jodenvervolging in Nederland. In dit project zijn 83 interviews uit deze collectie, vastgelegd in de periode 1986-2004, beschreven en gedigitaliseerd. Ze vormen het ruwe bronnenmateriaal dat is gebruikt voor zeven documentaires.

 

Onder de vele geïnterviewden zijn: Janny Brandes-Brilleslijper, zij was getuige van het overlijden van Anne Frank in Bergen-Belsen, Jehshua en Hennie Birnbaum-Szaja die het weeshuis in Westerbork leidden en Mirjam Bolle- Levie, secretaresse van David Cohen, voorzitter van de Joodse Raad.

Javanen in diaspora

Aankomst Javanen in Paramaribo, 1923

Realisatie:

KITLV en STICHJI

 

Tijdsbestek: vanaf 1890

Aantal interviews: 57

 

Website: javanen-in-diaspora

 

DANS: https://doi.org/10.17026/dans-z8m-97rn

Tot aan 1939 werden circa 33.000 Javanen naar Suriname overgebracht. Na hun contractperiode vestigde de meerderheid zich in Suriname. Slechts een minderheid keerde terug naar Indonesië. De meest beschreven terugkeer is de georganiseerde repatriëring in 1954 van circa 1000 personen naar Indonesië. Deze bestond uit Javaanse ex-contractarbeiders en hun in Suriname geboren (klein)kinderen. Tegen beter weten in kwamen zij niet terecht op Java, maar in Tongar, een plaatsje in West-Sumatra. Daar bleven de meesten niet lang. Hun zoektocht naar een beter leven bracht hen naar andere plaatsen in Indonesië: Pekanbaru, Padang, Medan, Jambi, Jakarta, maar ook opnieuw naar Suriname.

 

Veel minder bekend is de groepsmigratie in 1953 van enkele tientallen Javanen naar het buurland Frans Guyana. Vermoedelijk zijn tot aan het eind van de jaren 60 nog meer personen in groepsverband naar Frans Guyana vertrokken. Tijdens de Surinaamse binnenlandse oorlog weken ook Javanen, vooral vanuit Moengo en Albina, naar Frans Guyana uit. Volgens de Franse bevolkingsgegevens van 2005 wonen momenteel zo’n 1900 Javanen in Frans Guyana.

 

De meest recente omvangrijke landverhuizing van Javaanse Surinamers vond plaats vóór de onafhankelijkheid van Suriname in 1975, dit keer uit Suriname naar Nederland. In de ban van politieke leiders die van mening waren dat de onafhankelijkheid niet goed zou uitpakken voor de positie van de Javanen, vertrokken circa 22.000 Javanen naar Nederland. Onder hen bevonden zich ook degenen die het eerder hadden geprobeerd in Indonesië en in Frans Guyana.

 

Deze meervoudige migratie van de Surinaamse Javanen, is het onderwerp van het levensverhalen project Javaanse Migratie en Erfgoedvorming in Suriname, Indonesië en Nederland. Om van de meervoudige migratiebewegingen en de persoonlijke ervaringen van de Javaanse migranten een helder beeld te krijgen, is een oral history-project opgezet rondom migratie en erfgoedvorming onder de Javanen in Suriname, Indonesië en Nederland.

 

Aan dit project werkten het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Stichting Comité Herdenking Javaanse Immigratie (STICHJI) samen.

De interviews zijn te beluisteren op de website van Javanen in Diaspora, de metadata en de samenvattingen van de interviews zijn opgeslagen in EASY.

Verteld Verleden

Verteld verleden

 

Vanaf midden jaren ’90 van de vorige eeuw tot ongeveer het jaar 2000 heeft het Humanistisch Historisch Centrum een aantal bekende en minder bekende humanisten geïnterviewd over hun leven en hun rol in de humanistische beweging vanaf 1945. Ook mensen uit Vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte (voorheen De Dageraad) en de  Jongeren Vredes Actie komen aan bod. Het zijn belangrijke voorlopers van de moderne na-oorlogse humanistische beweging.

Bystander Memories

 

 

Aantal interviews: 59

 

DANS. https://doi.org/10.17026/dans-zxw-fsxb

(toestemming vereist)

 

 

collections.ushmm.org

 

Zie ook: masterscriptie van Katinka Omon, Omstanders en de jodenvervolging. De herinneringen van negen vrouwen aan de jodenvervolging 1940 – 1945. (2006)

Bystander Memories bevat in totaal 59 interviews met Nederlandse niet-joodse ooggetuigen van de Jodenvervolging. Deze interviews vormen een onderdeel van een project uitgevoerd door het United States Holocaust Memorial Museum, Oral History Department, waar het valt onder de ‘Europe Interview Projects: Interviews with Witnesses, Collaborators, and Perpetrators’.

 

Naast de Nederlandse interviews zijn er ook interviews gemaakt in het (Wit)Russisch, Grieks, Macedonisch, Pools, Oekraiens, Servisch, Ests, Lets, Litouws, Moldavisch, Frans, Duits, Roemeens. De aantallen interviews per land variëren sterk. Het project is in 1996 begonnen en loopt nog steeds, zie website USHMM: ushmm.org/collections/oralhistory/

Narrated (In)justice

https://doi.org/10.17026/dans-ze8-yg84

 

Aantal interviews: 53

Narrated (In)justice is een onderzoeksproject (2014-2016) van historica Nicole L. Immler dat in beeld brengt hoe historisch onrecht in toenemende mate door middel van financiële compensatie claims publieke aandacht vraagt. Wereldwijd zijn de laatste jaren compensatiebetalingen voor slachtoffers een belangrijk onderdeel geworden van ‘erkenning’. In Nederland hebben de recente betalingen aan Joods-Nederlandse slachtoffers een rol gespeeld in de claims van slachtoffers van de dekolonisatieoorlog in Indonesië (de zogenaamde Rawagede casus) en zijn ook referentiepunt in de claims van nazaten van voormalige tot slaaf gemaakten uit de voormalige koloniën Suriname en de Nederlands Antillen.

 

Op basis van drie Nederlandse casussen – met betrekking tot de Holocaust, kolonialisme en slavernij – laat het project zien hoe de ervaring van onrecht in families over de generaties doorverteld wordt, wat de motivatie achter compensatie claims is, en wat de perceptie en de betekenis van zulke maatregelen is. De vraag is of dergelijke compensatie ook voldoet aan de verwachtingen die mensen ervan hebben.

 

Het onderzoek Narrated (In)Justice is mogelijk gemaakt door een Marie Curie Fellowship in het 7th European Community Framework Program, uitgevoerd binnen het onderzoeksprogramma ‘Understanding the Age of Transitional Justice: Narratives in Historical Perspective’ van het NIOD Instituut voor Oorlog, Holocaust en Genocide Studies.

 

Immler, dr. N.L. (NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies) (2017): Thematische collectie: Narrated injustice. DANS.

 

https://doi.org/10.17026/dans-ze8-yg84

Reis van de Razzia

Online publikatie:

25 maart 2016

 

 

Website Stichting Reis van de Razzia

 

 

DERAZZIAVANROTTERDAM.NL

 

De collectie is ondergebracht bij DANS:

Jager, MA E. J. de (Stichting Reis van de Razzia) (2014): Thematische collectie: Erfgoed van de Oorlog, Getuigen Verhalen, Project ‘Reis van de Razzia’. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-2a5-ec82

 

Aantal interviews: 76

Op de avond van 9 november 1944 werden 8.000 Duitse soldaten ingezet bij Aktion Rosenstock. In stilte werd er een cordon rond Rotterdam en Schiedam gelegd. Op de twee daaropvolgende dagen werden in totaal ruim 52.000 Rotterdammers en Schiedammers tussen de zeventien en veertig jaar oud opgepakt en afgevoerd naar Duitsland. Dwangarbeid was het belangrijkste doel maar de bezetter wilde door middel van de razzia ook alle weerbare mannen uit West-Nederland verwijderen.

 

Tijdens hun tewerkstelling in Duitsland en Oost-Nederland zijn ten gevolge van ziekte, ondervoeding, vluchtpogingen en oorlogshandelingen enige duizenden Rotterdammers omgekomen. Na afloop van de oorlog keerden de meeste dwangarbeiders huiswaarts als Displaced Persons.

 

Met de gevangenneming van 52.000 mannen is de razzia van Rotterdam de grootste klopjacht die het Duits nationaalsocialistische regime heeft gehouden. Voor het project Reis van de Razzia zijn er in totaal 76 interviews opgenomen met getuigen die inzichtelijk maken wat zich heeft afgespeeld.

 

Razzia’s. Deportatie mannen, Rotterdam. Foto is gemaakt in een woning aan de Oudedijk te Rotterdam. 10/11/1944. © L.M.A. van der Werff