Nederlandse filmindustrie tijdens Tweede Wereldoorlog

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewers: Egbert Barten, Jan Pet, Mette Peters, Aad van der Struis

Aantal personen: 13

Aantal interviews: 19

Type interview(s): wetenschappelijk
Productiedatum: 1987-1993

Toegankelijkheid: beperkt
Transcriptie: geen

 

 

“Werden er in de oorlog films gemaakt?”, vraagt men je vaak als je zegt dat je al jarenlang onderzoek doet naar de Nederlandse film in de Tweede Wereldoorlog. Jawel, je kunt het zo gek niet bedenken of het is in Nederland in die tijd gemaakt: speelfilms, documentaires, propagandafilms, animatiefilms, reclamefilms en jeugdfilms.

Egbert Barten interviewde ten behoeve van zijn onderzoek naar De Nederlandse filmindustrie tijdens de Tweede Wereldoorlog de volgende personen:

H.N.J. Beekman, F.P. van den Berg, Joop van Essen, A.C.J. Holla (2x), mw. Hornecker, Frits Kahlenberg, Jan Koelinga (2x), A.W.H. Kommer, R.J. Meijer (3x), E. van Moerkerken, Th.E. van Putten (2x), Gerard Saan, B.P. Wijnberg (2x).

 

In de Filmkrant van Juli/Augustus 2002, nr 235 verschijnt een artikel over dit onderwerp.

Philips-commando

Collectie voormalige Stichting Film en Wetenschap

 

Interviewers: : Th. Minderaa, J. Rijken, W. Velema
Aantal interviews: 6

Geluidsdrager: 7 geluidsbanden
Type interview(s): wetenschappelijk
Productiedatum: 1971-73

Toegankelijkheid: b.v. onderzoek
Transcriptie: 4 van de 6 volledige transcriptie

 

 

Dr. E.J.W. Verwey, curator van de RUU, nam het initiatief tot een onderzoek naar het Philips-commando in het concentratiekamp Vught, na een reünie van personen die erbij betrokken waren geweest. 
Verwey had zelf ook in het kamp gezeten. Via prof. von der Dunk werd student W. Velema bereid gevonden het onderzoek uit te voeren en een doctoraalscriptie over het onderwerp te schrijven.
Braakman, Laman Trip, Peeters en De Wit worden tezamen geïnterviewd. Zij waren indertijd bij de leiding van het Commando betrokken en hadden zo met de dagelijkse praktijk van ‘Vught’ te maken. Met Philips en Rathenau wordt tevens meer algemeen gesproken over het Philipsconcern in de periode 1940-45. F. Philips, ten tijde van het gesprek president van de Raad van Bestuur van de NV Philips, was toen directeur van de Philips-fabrieken in Eindhoven. Rathenau was onder meer betrokken bij de joodse (SOBU) werkplaats van Philips. Op het moment dat het gesprek plaatsvond was hij bijzonder hoogleraar wis- en natuurkunde aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam.

 

Drenthe in de oorlog

 

Tijdsbestek: 1940-1945
Locatie: Drenthe, Assen, Nieuwlande, Beilen

Aantal interviews: 57

deels toegankelijk

bij het Drents Archief

In de jaren 1985-1990 zijn interviews opgenomen met 57 mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld in Drenthe tijdens de Tweede Wereldoorlog. De meeste geïnterviewden waren actief in het Drentse verzet. Veel getuigenverhalen gaan dan ook over verzetsdaden, zoals de overval op het Huis van Bewaring in Assen in 1944, de acties van Knokploeg Noord in het noorden van Drenthe, burgemeester Wytema van Beilen, die weigerde mee te werken aan deportaties van Joden en het gehucht Nieuwlande waar 300 tot 400 ondergedoken Joden de oorlog overleefden, onder meer dankzij verzetsman Johannes Post. Ook zijn slachtoffers van de oorlog geïnterviewd. Daarnaast komen collaborateurs aan het woord die geanonimiseerd hun verhaal hebben verteld. Een van de nsb’ers over wie verteld wordt, was Jacob Luitjens, bijgenaamd De schrik van Roden.
De interviews zijn nu beschreven en deels op internet geplaatst.
Interviews die om privacyredenen niet vrij kunnen worden gegeven, zijn te beluisteren bij het Drents Archief

Nagespeelde verzetssituaties uit de Tweede Wereldoorlog op het platteland in het Drentse dorp Nieuwlande: Duitse soldaten gaan een woning binnen, een man (Dominee Jan Simon van den Bos) komt aangefietst, wil naar binnen maar wordt onder schot gehouden en de kerk naast de pastorie in gedirigeerd. Beelden van publiek en rondlopende soldaten met getrokken pistolen. Een man (Arnold Douwes) fietst langs huizen en levert bonkaarten af, o.a. bij fam. J. van der Helm; een ondergedoken man springt uit een schuur en holt weg door de sneeuw over de weilanden.

Verzetsfilm / M. Levie, 1945-1950

Beeldnummer: 2209-AV7562
Collectie Groninger Archieven

BEELDBANKWO2.NL/NL

https://hdl.handle.net/21.12105/11B492F44A8440919F7B3D8AF4D8EA72

Tweede Wereldoorlog in muziek

Realisatie:

 

Locatie: Nederland

Aantal interviews: 8

 

De interviews zijn hier te zien:

Ervaringsverhalen

 

De website De Tweede Wereldoorlog in muziek gaat over de betekenis van muziek in de Tweede Wereldoorlog in het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden. Met steun van Erfgoed van de Oorlog van het Ministerie van VWS heeft stichting MusicForce acht getuigenverhalen (waarvan zes verfilmd) vastgelegd.

 

Groningen in oorlogstijd

Tijdsbestek: 1940-1945

Locatie: Groningen

Aantal interviews: 14

 

Alle video’s zijn te zien via:

 DANS. https://doi.org/10.17026/dans-25k-9nqm

 

Een aantal video’s is te zien via:

 

Interviews met 14 getuigen die over hun ervaringen tijdens de bezetting en bevrijding van Groningen en de omgeving vertellen.

In het licht van de bevrijding

Realisatie:

Charles van den Berg 

 

Tijdsbestek: 1940-1945

Locatie: Venlo

Aantal interviews: 8

 

DANS. https://doi.org/10.17026/dans-z58-my9u

 

‘In het licht van de bevrijding’ is een achtdelige serie door Charles van den Berg waarin hij praat met 8 personen die persoonlijk de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt.

In 2005 is, in het kader van de 60ste herdenking van de bevrijding van Venlo, de serie uitgezonden door Omroep Venlo in het radioprogramma Venlo Plus.

Het Willy Lindwer Holocaust Video Archief

Realisatie:

Willy Lindwer, AVA Productions BV

 

Tijdsbestek: 1940-1945

Locatie: Nederland

Aantal interviews: 83

 

DANS: https://doi.org/10.17026/dans-x9h-c2ed

—Beschikbaarheid—
Het materiaal is nog niet beschikbaar via DANS. U kunt wel contact opnemen met Willy Lindwer zelf, contactgegevens staan op zijn website.

Filmmaker Willy Lindwer heeft vanaf 1970 een film- en videocollectie opgebouwd waarin de Holocaust centraal staat. Dit materiaal omvat uniek oral history-materiaal op het gebied van de Jodenvervolging in Nederland. In dit project zijn 83 interviews uit deze collectie, vastgelegd in de periode 1986-2004, beschreven en gedigitaliseerd. Ze vormen het ruwe bronnenmateriaal dat is gebruikt voor zeven documentaires.

 

Onder de vele geïnterviewden zijn: Janny Brandes-Brilleslijper, zij was getuige van het overlijden van Anne Frank in Bergen-Belsen, Jehshua en Hennie Birnbaum-Szaja die het weeshuis in Westerbork leidden en Mirjam Bolle- Levie, secretaresse van David Cohen, voorzitter van de Joodse Raad.

Vier verzetsvrouwen. Gewoon Doen en Fier Rechtopstaan

GETUIGENVERHALEN.NL

 

Realisatie project:

Cultuur & Co.

 

Tijdsbestek: 1940-1945
Locatie: Nederland, Indonesië, Duitsland
Aantal interviews: 5

 

Thematische collectie: Erfgoed van de Oorlog

DANS:  https://doi.org/10.17026/dans-2ay-725m

 

Interviews te zien via:

 

Geert van de Molen, Tine Boeke-Kramer, Riete Sterenberg-Gompertz en Rachel van Amerongen. Vier vrouwen, vier verzetsstrijdsters. Waarom kwamen zij in opstand tegen de Duitse bezetter en welke gevolgen had dit voor hun leven? Die vragen staan centraal in het oral history project ‘Vier verzetsvrouwen’ (2009), waarin het stereotiepe beeld wordt genuanceerd van vrouwen in het verzet.

 

Vrouwen zouden, veelal als koerierster, vooral een ondersteunende rol hebben gespeeld. Dit beeld klopt niet voor de vier vrouwen in dit project. De keus voor verzet bleek bij de communistische Geert van der Molen, opgegroeid in een gereformeerde schippersgezin, sterk politiek gemotiveerd, terwijl de verpleegster Tine Boeke-Kramer door de kennismaking met Joodse vluchtelingen in het verzet was gerold. Zij bracht vele Joodse kinderen naar onderduikadressen. Riete Sterenberg-Gompertz vervalste persoonsbewijzen evenals Rachel van Amerongen die in het verzet rolde door haar huwelijk met een niet-Joodse Surinaamse verzetsman. Hun activiteiten varieerden van vervalsen van persoonsbewijzen, het maken van illegale kranten en het geven van hulp aan onderduikers. Alle geïnterviewde vrouwen hebben in Duitse concentratiekampen kampen gezeten.

Het 5e interview is gehouden met een broer van geinterviewde 4.

 

Hoe verschillend de vier vrouwen ook waren, in hun leven en ook tijdens de oorlog was kunst en cultuur van grote betekenis. Muziek gaf kracht om door te gaan of was een uitlaatklep voor angsten. Anderen zetten een artistiek talent in bij hun verzetsactiviteiten.

Retourtje Sachsenhausen

GETUIGENVERHALEN.NL

 

Realisatie project:

Stichting Nationaal Monument Kamp Vught

 

Tijdsbestek: 1940-1945
Locatie: Vught, Sachsenhausen
Aantal interviews: 11

 

Thematische collectie: Erfgoed van de Oorlog

DANS: https://doi.org/10.17026/dans-xr5-8pmv

 

Interviews te zien via:

 

Hoewel er gedurende de hele bezettingstijd gevangenen vanuit concentratiekamp Vught naar concentratiekamp Sachsenhausen werden afgevoerd, zijn de treinen die op 5 en 6 september 1944 vertrokken het meest berucht. Zo’n drieduizend mannen werden toen gedeporteerd, slechts de helft van hen keerde terug.

 

Met een aantal overlevenden van deze transporten zijn in 2008 interviews gehouden over hun oorlogservaringen. De geïnterviewden gaan in op de verschillen tussen het Nederlandse en het Duitse concentratiekamp, de dwangarbeid die zij moesten verrichten, hun overlevingsstrategieën en op  de gevolgen van het kampverleden voor hun leven na de oorlog.

 

De interviews met de kampoverlevenden maken deel uit van een project dat door de gemeente Vught, het Vughts Historisch Museum en het Nationaal Monument Kamp Vught is opgezet. In het kader daarvan is onder meer de documentaire ‘Retourtje Sachsenhausen’ gemaakt waarin oud-gevangene Jan van den Ende (interview 04) de reis per trein nogmaals maakt, vergezeld door scholiere Danni Reches die hem over zijn gevangenschap vragen stelt.

Koopvaardijgezinnen in Oorlogstijd

GETUIGENVERHALEN.NL

 

Realisatie project:

Zigma ©, Goert Giltay (Cineast), Drs. Tineke de Danschutter (research, interviews)

 

Tijdsbestek: 1920-2010
Locatie: Nederland
Aantal interviews: 9

 

Thematische collectie: Erfgoed van de Oorlog

DANS: https://doi.org/10.17026/dans-xqf-ksx8

 

Interviews te zien via:

 

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog bevonden zich talloze Nederlandse koopvaardijschepen in internationale wateren of in havens van de geallieerde bondgenoten. Op grond van de Vaarplicht werden koopvaardijbemanningen ter beschikking gesteld aan de geallieerde strijd, waardoor zij van de ene op de andere dag een soort frontsoldaten werden. Tot aan het einde van de Vaarplicht droegen de koopvaardijopvarenden bij aan de geallieerde oorlogsvoering door het verschepen van troepen, wapens, olie en andere grondstoffen onder de meest gevaarlijke omstandigheden. Met name door de Duitse U-Boote werden veel Nederlandse schepen tot zinken gebracht. In totaal verloren 7000 zeelieden tijdens de oorlog het leven.

 

Niet alleen stonden de Nederlandse zeelieden voortdurend bloot aan de dreiging van Duitse en Japanse torpedo’s en bommenwerpers. Zij verkeerden bovendien in permanente onzekerheid over het lot van hun families, die op hun beurt vrijwel niets vernamen van hun echtgenoten, vaders en broers die betrokken waren bij riskante militaire invasies. Hoe is het de in Nederland achtergebleven gezinnen in de oorlogsjaren vergaan? Om hun oorlogsherinneringen voor het nageslacht te bewaren, zijn vraaggesprekken gevoerd met familieleden van zeelieden die tijdens de oorlogsjaren buitengaats waren. De geïnterviewden laten niet alleen iets zien van hun angsten en onzekerheden. Ook doen zij uit de doeken hoe zij destijds de  financiële teruggang het hoofd hebben geboden. De Duitse bezetter had immers het uitbetalen van de salarissen gestaakt, omdat de zeelieden in geallieerde dienst voeren. Voortaan waren de zeemansgezinnen aangewezen op een salaris van de rederij dat in het begin gelijk lag aan de uitkering van het Maatschappelijk Hulpbetoon, maar dat later nog lager werd.