De geschiedenis van de textielindustrie in Twente en Tilburg

Achtergrond

In de negentiende en twintigste eeuw ontwikkelden Twente en Tilburg zich tot de belangrijkste textielregio’s van Nederland. In steden als Enschede, Almelo en Tilburg verrezen grote fabrieken waar generaties mannen en vrouwen werkten – in productiehallen, ateliers, naaiateliers en zelfs thuis, in de huishoudens van fabrikanten. De textielindustrie was decennialang een bepalende factor in het leven van duizenden mensen, zowel economisch, sociaal als cultureel.

In de jaren zestig en zeventig kwamen arbeidsmigranten uit landen als Spanje, Italië, Turkije en Marokko naar Nederland om in de textielbedrijven te werken. De sluiting van de fabrieken in de decennia daarna betekende niet alleen het verlies van werk, maar ook van collectieve identiteit en saamhorigheid. De impact hiervan was lange tijd voelbaar, maar veel persoonlijke verhalen uit deze periode zijn nog steeds ongehoord gebleven.

Met het project De geschiedenis van de textielindustrie in Twente en Tilburg brengt het Knooppunt “Sprekende geschiedenis” – in samenwerking met het TextielMuseum in Tilburg en De Museumfabriek in Enschede – deze verhalen opnieuw onder de aandacht.

Doelen

• Inventarisatie en ontsluiting: Het verzamelen en toegankelijk maken van bestaand oral history-materiaal over de textielindustrie in beide regio’s;

• Nieuwe interviews: 40 nieuwe gesprekken met mensen die vanuit verschillende perspectieven betrokken waren bij de textielsector: van fabrieksarbeiders tot arbeidsmigranten, van vrouwen die thuiswerkten tot vakbondsmensen en buurtbewoners;

• Training en betrokkenheid: Vrijwilligers uit de regio worden getraind in het uitvoeren van oral history-onderzoek en het afnemen van interviews;

• Culturele impact: Het ontwikkelen van innovatieve en creatieve publiekspresentaties die een breed en divers publiek aanspreken, met speciale aandacht voor jongeren;

• Vergroten van historisch bewustzijn: Door middel van storytelling en erfgoededucatie meer kennis en begrip creëren over de impact van de textielindustrie.

Tijdsduur en opzet

Het project is begin 2025 gestart en duurt 23 maanden.

Fasen van het project:

1. Inventarisatie en ontsluiting van bestaand materiaal:

   • Startfase in Tilburg: Sprekende geschiedenis bezocht het TextielMuseum in april 2025 en onderzocht het depot op bronnen en aanknopingspunten. De collectie oral history-interviews van Lou Keune vormt een waardevolle basis.

   • In Tilburg is inmiddels een groep vrijwilligers begonnen met de voorbereidingen op het afnemen van nieuwe interviews.

   • Werkbezoek aan De Museumfabriek in Enschede op 21 mei 2025 om verbindingen te leggen met lokale gemeenschappen en interviewgroepen op te zetten.

   • Bestaande oral history-collecties zijn geïnventariseerd en ontsloten via de website van Sprekende geschiedenis.

2. Nieuwe interviews:

   • Ten minste 40 nieuwe oral history-interviews met mensen uit verschillende achtergronden, waaronder arbeidsmigranten en fabrieksarbeiders.

   • Training van vrijwilligers in het afnemen van interviews, zodat zij actief bijdragen aan het documenteren van lokale geschiedenis.

3. Innovatieve publiekspresentaties:

   • Twente: Modeontwerp en portretfotoreeks gemaakt door fotografe Olivia Tudor geïnspireerd op verhalen van de Italiaanse migrantengemeenschappen voor de eerste museale presentatie Tussen draad en dromen, en een augmented reality video-installatie geïnspireerd op verhalen van de Turkse migrantengemeenschappen in Twente voor de tweede museale presentatie in De Museumfabriek Enschede.

   • Tilburg: Artistieke installatie gemaakt door kunstenaar en modeontwerpster Lisa Konno voor de tentoonstelling Wol ( april 2027) en podcastreeks ontwikkeld door twee studenten van de Fontys Hogeschool Journalistiek, gebaseerd op zestien nieuwe oral history interviews met voormalige textielarbeiders uit Tilburg.

4. Analyse en documentatie:

   • Onderzoek naar verhaallijnen en verbinding met actuele thema’s, inclusief een essay.

   • Brede verspreiding van de resultaten binnen onderwijs, musea en erfgoedinstellingen.

Behaalde resultaten

De eerste tien oral history-interviews zijn afgenomen met Italiaanse arbeidsmigranten in Twente. Deze interviews vormden, samen met de portretfotoreeks van Olivia Tudor, de basis voor de museale presentatie Tussen draad en dromen. De tentoonstelling was van 14 september tot en met 14 december 2025 te zien in de Museumfabriek. De interviews zijn ontsloten en online beschikbaar via De Atlas van Ooit.

In het project is verder ingezet op co-creatie met Turkse arbeidsmigranten, studenten van het ROC van Twente en Saxion Hogeschool, in nauwe samenwerking met De Museumfabriek en Sprekende geschiedenis. Binnen deze samenwerking is gewerkt aan een nieuwe presentatie binnen het project Tussen draad en dromen, waarin documentairemaakster Gülsah Doğan een zorgvuldig samengestelde oral history-edit heeft gemaakt op basis van gesprekken met verschillende Turkse arbeidsmigranten. Deze montage vormt een belangrijke verhalende laag binnen de tentoonstelling en versterkt de persoonlijke en collectieve herinnering aan het Twentse textielverleden.

Daarnaast is in samenwerking met studenten van Saxion Hogeschool een VR-installatie ontwikkeld. In deze ervaring worden bezoekers ondergedompeld in de wereld van de Twentse textielindustrie en kunnen zij de arbeidsomstandigheden en dagelijkse realiteit van textielarbeiders op indringende wijze beleven. Binnen deze digitale reconstructie staat expliciet het Turkse perspectief centraal. Met speciale dank aan Murset Topcu en Gülsah Doğan. De presentatie is te zien in De Museumfabriek in de periode van 12 juni 2026 tot en met 13 juni 2027.

In Tilburg zijn inmiddels 16 oral history-interviews afgenomen met (voormalig) textielarbeiders. Deze interviews bouwen voort op eerdere resultaten en verdiepen de documentatie van het industriële erfgoed van de stad. De interviews worden opgenomen in de collectie van het TextielMuseum Tilburg en sluiten aan bij de bredere ontsluiting van mondelinge geschiedenis binnen het textielerfgoed.

Daarnaast is in Tilburg een podcastreeks ontwikkeld in samenwerking met studenten van de Fontys Hogeschool Journalistiek. Deze podcast brengt het textielverleden van Tilburg tot leven via persoonlijke verhalen, historische duiding en hedendaagse reflecties, en vormt daarmee een toegankelijke publieksvertaling van het oral history-onderzoek.

Samen laten deze resultaten zien hoe mondelinge geschiedenis, educatie, digitale innovatie en co-creatie elkaar versterken binnen de museale en erfgoedpraktijk.

Doorlopende resultaten