
Job Cohen is een Nederlands voormalige politicus en bestuurder. Hij was van 2001 tot 2010 burgemeester van Amsterdam en stond bekend om zijn verbindende manier van besturen en zijn nadruk op sociale samenhang in de stad. Daarna was hij fractievoorzitter en partijleider van de PvdA in de Tweede Kamer der Staten-Generaal van Nederland.
Tegenwoordig vertelt Cohen met enige regelmaat op scholen het oorlogsverhaal van zijn ouders en grootouders. Daarbij benadrukt hij het belang van “sprekende geschiedenis”: het doorgeven van verhalen van mensen zelf om historische gebeurtenissen en morele lessen levend te houden.
Voor de rubriek “Vijf vragen aan” stelden wij hem vijf vragen over het belang van oral history en hoe persoonlijke getuigenissen kunnen bijdragen aan een levendiger en menselijker beeld van het verleden.
-
Oral history draait om persoonlijke verhalen en ervaringen. Wat betekenen zulke verhalen voor u persoonlijk en hebben ze uw kijk op de samenleving beïnvloed?
Ik vind dat persoonlijke verhalen vaak meer impact hebben dan de geschiedenis die verteld wordt door iemand die je niet kent. Mijn moeder zat tijdens mijn jeugd in de gemeenteraad en vertelde daar heel vaak verhalen over. Dat heeft mijn leven behoorlijk beïnvloed. Mede daardoor ben ik al op mijn achttiende lid geworden van de PvdA, de partij van mijn ouders. Zou ik anders al op zo jonge leeftijd iets van gemeenteraden hebben geweten? Nee dus!
-
U vertelt vaak op scholen het verhaal van uw ouders. Wat kan een persoonlijk verteld verhaal overbrengen dat een geschiedenisboek niet kan?
Ik vertel het verhaal over de oorlogsgeschiedenis van mijn ouders en grootouders nog steeds op scholen, en ik denk dat dit soort verhalen veel meer blijven hangen dan wanneer je ze uit een (geschiedenis)boek leest. De Tweede Wereldoorlog heeft diepe sporen nagelaten in families en gemeenschappen. Als je vertelt dat er zes miljoen Joden in de Tweede Wereldoorlog vermoord zijn, dan denk je: wat veel. Maar als je de persoonlijke verhalen uit een familie hoort, verteld door iemand die ook emotioneel betrokken is bij dat verhaal, dan voel je veel beter de betekenis van oorlog. Juist doordat het een persoonlijk verhaal is, raken mensen meer betrokken en begrijpen ze beter wat er gebeurd is.
-
Wat zou u toekomstige generaties willen meegeven over het belang van het bewaren en doorgeven van zulke verhalen?
Overtuig huidige en toekomstige generaties van het belang om vragen te stellen. Bijvoorbeeld aan oudere generaties. Met mijn broer pratend over de oorlogsgeschiedenis van onze ouders, ontdekten wij dat wij voor de hand liggende vragen nooit hebben gesteld, en dat we die antwoorden dus niet meer kunnen krijgen. Bijvoorbeeld: wat wist mijn in Haarlem ondergedoken vader van zijn vader, die in Rotterdam voorzitter van de Joodse Raad was?
Het kan ook verhalen opleveren over een andere tijd, kleine verhalen die op een bijzondere manier inzicht kunnen geven in het leven in eerdere periodes.
Denk bijvoorbeeld aan vragen over hoe het leven eruitzag zonder televisie, zonder centrale verwarming, zonder koelkast, zonder personal computers, zonder ChatGPT, zonder AI. Juist dat soort verhalen kunnen duidelijk maken hoe anders het leven toen was.
-
U stond bekend als iemand van de dialoog, onder meer als burgemeester van Amsterdam. Wat heeft het luisteren naar persoonlijke verhalen u geleerd over de samenleving?
In de tijd dat ik burgemeester van Amsterdam was, gingen de wethouders en ik heel vaak, wekelijks, de stad in: “erop af”. Juist de verhalen die je dan hoort, laten je de temperatuur van de stad zien en voelen. En je komt in aanraking met standpunten en ideeën waar je wat mee kan doen.
Omgekeerd gaf het feit dat wij ons op deze manier lieten zien en luisterden naar die verhalen, burgers vertrouwen in hun bestuurders. Juist ook bij maatschappelijk schokkende gebeurtenissen, zoals 11 september en de moord op Theo van Gogh, was dat contact cruciaal. Nu nog, dus vijftien jaar na mijn aftreden, loop ik vaak mensen tegen het lijf die nog precies weten wanneer ze mij ontmoet hebben en waar we het over gehad hebben. Helaas zit mijn geheugen me dan vaak dwars.
-
Welke betekenis heeft het luisteren naar verschillende perspectieven voor bestuur en besluitvorming?
Ik ben nu eenmaal een man van de dialoog. Bij mijn aantreden als burgemeester zei ik dat ik de boel een beetje bij elkaar wilde houden, een uitdrukking die ik, naar ik meen, ooit van Joop den Uyl had gehoord. Toen werd dat gezien als een slap verhaal, maar in deze gepolariseerde tijd klinkt het bijna visionair.
Ik vind dialoog dus cruciaal; in deze tijd, waarin iedereen in zijn eigen bubbel zit, misschien meer dan ooit. Om een onderwerp echt goed te kunnen beoordelen, moet je het van alle kanten bekijken, óók van kanten die je helemaal niet kent of die je al bij voorbaat niet bevallen.
Het levert twee voordelen op: je maakt kennis met nieuwe gezichtspunten en het stelt je in staat om betere en beter gemotiveerde beslissingen te nemen.